إن العناصر الخمسة لهیکل القصیدة التی تمثل نظرة النقد العربی القدیم إلی هیکل القصیدة، هی الافتتاح، والرحلة، والتخلص، والتناسب، والخاتمة، لها أهمیتها فی دراسة هیکل القصیدة عند الحبوبی. لأنه ومعاصریه لم یخرجوا علی هذه العناصر، وإنما عملوا علی استمرار وجودها وتقلیدها ومراعاة قواعدها کما ذکرتها کتب النقد، بما أن هذا الهیکل و تلک العناصر تمثل نموذجا موروثا یسعی الشاعر إلی بلوغه وإدراک أسراره وجمالیاته الفنیة. فنری الحبوبی قد برع فی التقاط نقطة البدء والمضمون ووفی خواتیم قصائده، و ظهر ذکاؤه فی توظیف المناسبة و محیطها توظیفا فنیا بارعا. و هو مایبدو واضحا فی مطالع مراثیه خاصة، و فی بعض مطالع غزله حیث اهتم الشاعر بمطالع قصائده اهتماما بالغا. ففی هذه المقالة ولأجل تبین القیم الجمالیة فی شعره نرکز الضوء علی أهم عناصر شعره، لنکشف عن ملامح من شاعریته و نجعلها تحت المجهر.

چکیده فارسی:الهیات ایجابی پیشینه ای بس بلند دارد. نخستین خداشناسان، با توصیف خدا به صفاتی چند به شناخت خدا می رسیدند. در دوره های بعد، الهیات ایجابی به چالش کشیده شد. برخی توصیف خداوند به صفات انسانی را باور نداشتند؛ و شماری مطلق توصیف را برنتافته، شکل درست الهیات را سلبی می دانستند. در جهان غرب، نشانه هایی از پذیرش الهیات سلبی در سخنان افلاطون و نوافلاطونیان دیده می شود. در جهان اسلام نیز هر دو شکل الهیات، طرف داران خاص خود را داشت. بسیاری الهیات ایجابی را صحیح می دانستند و تعدادی الهیات سلبی را فریاد می کردند. اسماعیلیه، از معدود مذاهبی است که صریح و روشن مدافع الهیات سلبی بودند و به نقد و بررسی الهیات ایجابی پرداختند. چکیده عربی:للاهیات الایجابیة تاریخ طویل جدا. یتوصل الالهیون الاوائل الی معرفة الله من خلال توصیفه بعدة صفات. واجهت الالهیات الایجابیة تحدیات خلال الاعصار التالیة. البعض لم یعتقد بتوصیف الله بصفات البشر والبعض لم یؤمن بمطلق التوصیف وکانوا یؤمنون بان الشکل الصحیح للالهیات، سلبی. تلاحظ عند الغربامارات علی قبول الالهیات السلبیة فی کلام افلاطون والافلاطونیین الجدد. وفی العالم الاسلامی کان لکل شکل من شکلی الالهیات اتباعه والمؤمنین به. البعض اعتقد بصحة الالهیات الایجابیة والبعض نادی بالالهیات السلبیة. ویعد المذهب الاسماعیلی من المذاهب الفریدة التی دافعت بشکل صریح عن الالهیات السلبیة وانتقدت الالهیات الایجابیة.

چکیده فارسی: معمولا تحلیل گران ادبیات تطبیقی دادوستدهای ادبی را در پژوهشهای سنجشی کاملا لمس می کنند، و به طور کلی، این پژوهشگران، ارتباط با زبانهای گوناگون و متون زبان مبدا را ترجیح می دهند و در نتیجه گیریهای ترجمه شده با دیده تمسک و تردید مینگرند.در این میان، شاهد آن بوده ایم که شعرای پارسی سرای غالبا با متاثر شدن از زبانی دیگر، اندیشه های خود را در آن قالب و سبک می سرایند؛ و از آنجاکه زبان مورد توجه آن زمان، عربی بوده، شعرا با وزنها و بحور آن آشنا شدند و قصاید و غزلهای زیبایی سرودند و این مایه مباهات ادب پارسی است که بدانیم حافظ و سعدی از این قاعده مستثنا نبوده و از همین سبک ملمات تا تکبیتی با یک مطلع اقتباس و تضمین کرده اند و با بهره گیری از نماد مذهبی و اسلامی و مفاهیم اخلاقی، ابیاتی خاص سرودند که نمونه هایی از آنها را به بررسی می گذاریم. چکیده عربی: یدرک باحثو الأدب المقارن الأخذ والعطاء فی الدراسات المقارنة بکل وضوح ویفضل هؤلاء الباحثون فی تعاملهم مع مختلف اللغات وشتی النصوص، لغة المبدأ فی الغالب کما ینظرون إلی النتاجات المترجمة بنظرة التحقیق والتردید.والشعراء الفرس کانوا فی الغالب یتأثرون بلغة أخری لینشدوا أشعارهم بأسالیب تلک اللغة وأشکالها ولاشک أن اللغة العربیة کانت اللغة السائدة فی عصر حافظ الشیرازی. حیث إن شعراء هذا العصر بعد تعرفهم علی الأوزان والبحور أنشدوا بعض القصائد والغزلیات الرائعة الجمیلة ویتباهی الأدب الفارسی بوجود شاعرین کبیرین هما سعدی وحافظ إذ أنشدا الملمعات إلی جانب اقتباسهما وتضمینهما للتراث العربی لیصبا ذاک فی أبیات جمیلة بالعربیة. فتمسک حافظ الشیرازی ببعض الرموز الدینیة والإسلامیة والمفاهیم الأخلاقیة لینشد أبیاتا فریدة حاولنا دراسة نماذج منها فی هذه العجالة.

چکیده فارسی:سروده های عربی خاقانی بیشتر از شعر فارسی وی نیازمند تصحیح و بازنگری است؛ زیرا هر گونه بررسی، تطبیق و مقایسه در شعر عربی خاقانی، خود مستلزم فهم آن است.این گفتار، نقدی است بر مقاله (بررسی مضمونی سروده های عربی خاقانی و مقایسه آن ها با چکامه های پارسی وی). نگارنده پس از تصحیح دوباره بیت هایی از شعر عربی خاقانی که در مقاله مذکور به آن ها اشاره شده است، ابیات را بازخوانی کرده و معنای درست آن ها را آورده است.این پژوهش، نشان می دهد که تصحیف، تحریف، زیادت و سقط در سروده های عربی خاقانی تا چه اندازه فهم آن ها را با اشکال روبه رو کرده است.بر این اساس، ترتیب مطالب در این مقاله، تقریبا موافق عنوان های مقاله نقد شده است و مصادر پژوهش، سه تصحیح رایج از دیوان خاقانی است که نویسندگان آن مقاله استفاده کرده اند. چکیده عربی:لطفا برای مشاهده چکیده عربی به متن کامل (pdf) مراجعه فرمایید.

لطفا برای مشاهده چکیده فارسی و عربی به متن کامل (pdf) مراجعه فرمایید.

چکیده فارسی:خاقانی شروانی (520 -595 هـ.ق) از شاعران توانمند سبک آذربایجانی است که به دو زبان فارسی و عربی شعر سروده است. باوجود روند رو به رشد خاقانی پژوهی در دو دهه اخیر، توجه چندانی به سروده های عربی این شاعر توانمند نشده است. این امر، موجب شده قضاوت درست درباره خاقانی و اندیشه های او یک سویه و تنها با توجه به سروده های فارسی او صورت گیرد. پژوهش حاضر در این راستا و به منظور رفع این خلاء بر آن است که به پرسش های زیر پاسخ دهد: 1. سروده های عربی و فارسی خاقانی از نظر مضمون چه تشابه ها و تفاوتهایی دارند؟2. دلیل نبود توجه کافی به سروده های عربی خاقانی چیست؟ روش پژوهش، کیفی است و نتایج با تحلیل محتوی، به شیوه کتابخانه ای و سندکاوی بررسی شده است. نتایج، نشان می دهد، با این پژوهش می توان به درک درست تری از اندیشه های خاقانی دست یافت و زمینه را برای پژوهش بهتر در مورد سروده های وی فراهم آورد. چکیه عربی:لطفا برای مشاهده چکیده عربی به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

یعتبر الشیخ البهائی من کبار العلماء و الأدباء فی العالم العربی و الإسلامی، و قد ألف تالیفات قیمة فی مختلف المجالات. أجاد البهائی اللغتین العربیة و الفارسیة بحیث کان یقرض الشعر فیهما، من أشهر قصائده العربیة قصیدة «الفوز و الأمان فی مدح صاحب الزمان» و التی خصصها بمدح الإمام المهدی (عج)، فی ثلاثة و ستین بیتا. الملفت للنظر فی هذه القصیدة أن الشاعر لم یخرج عن الإطار التقلیدی و عمود الشعر العربی القدیم و بعد أن یأتی بمقدمة غزلیة و فخریة یدخل الغرض الرئیس و هو مدح الإمام (عج) و یورد فیها مبادئ الشیعة الاثنا عشریة و ینهیها بالفخر بنفسه و شعره.

من أهم القضایا فی علم أصول الفقه، خاصة مع ظهور القضایا الفقهیة الجدیدة، إزالة النواقص فی علم أصول الفقه بشکل یضاف إلی الاجابة عن المشاکل القدیمة، یمکنها أیضًا حل القضایا الفقهیة الجدیدة. وهذا یتطلب تغییراً فی هیکلیة علم أصول الفقه وتوسیع نطاق هذا العلم. وقد اعتمدت هذه الدراسة علی المنهج التحلیلی والمقارنة للقضایا الفقهیة وخاصة المستجدة ومن منظار تحلیلی فی علم أصول الفقه معطوفا علی الترکیب والمحتوی حسب الغرض من هذا العلم. والغایة من الدراسة تکامل العلم من حیث الهیکلیة والمحتوی ومعرفة القواعد اللازمة لحل القضایا الفقهیة وخاصة المستجدة منها. فکانت محصلة البحث هی أنّ أصول الفقه بما له من الهیکلیة المشهورة والقضایا المعروفة یتطلّب تغییر هذه الهیکلیة علی النحو التالی: 1. أن تدور حول محور (آلیة کشف الشریعة وتحصیل العذر). 2. اثراء الکثیر من القضایا المعنیة بالفقه وتسلیط الضوء علی فروعها. 3.طرح  المصادر المطروحة فی أصول الفقه عند أهل السنة علی طاولة البحث، لأن انکارنا لمصدریتها لا یعنی بالضرورة الغفلة عن سائر فوائدها. 4. تبیین القضایا التی تتکرّر الافادة منها عملیاً ورفع غوامضها. 5. ومثل ما وقع الکلام باسهاب عن وظائف المتفهّم للنصّ – المتصدی للاستنباط – فی الکتاب الأوّل من أصول الفقه بحسب تعبیرنا – یجب أن یقع الکلام عن وظائف مبیّنی الشریعة فی الکتاب الثانی من أصول الفقه، وعلی فرض عدم ثبوت وظیفة لهم، یجب البحث حول الطرق التی راعاها مبیّنو الشریعة فی تبیینهم للشریعة.ثمّة قضایا لا تُعدّ ینبغی إضافتها إلی  الکتاب الأوّل من أصول الفقه أوالتُدرج فی الکتاب الثالث منه حسب تعبیرنا.

إن البنیویة طریقة یعتمد علیها لتحلیل الأعمال الأدبیة فی العصر الحدیث والتی تهتم بجوانب منهجیة أدت إلی وضع أساس علمی لنظریة الأدب وقامت علی أساسها الدراسات السردیة والشعریة المختلفة. هناک نظریات تستهدف هیکلیة النص أو الروایة فی ضوء المنهج البنیوی منها نظریة المقولات الثلاث التی وضعها المنظر الشهیر جیرار جینیت. هذه النظریة التی ترتبط بالسردیات تتحدث عن الروایة أو النص السردی فی ثلاث مقولات هی زمن القص، هیئة القص ونمط القص. تحاول هذه الدراسة بالاعتماد علی المنهج البنیوی والمباحث النقدیة السردانیة أن تزودنا بطریقة مثلی لفهم بنیة الروایة وسیاقها للکشف عن التقنیات المستخدمة فی النص التی یتعامل معها الروائی. ونرمی من خلالها إلی معرفة هیکلیة روایة «خدیجة وسوسن» لرضوی عاشور وتحلیلها تحلیلا بنیویا سردیا یهتم بدراسة الخطاب أو الشکل الذی یرد علیه المتن الحکائی وذلک لأن الروایة لیست إلا کائنا ورقیا یدیرها الراوی فهی تختلف من حیث الزمن والهیئة والنمط من الواقع وتعد عالما متخیلا یعرف بالعالم الروائی. تخلص الدراسة إلی أن الزمن فی هذه الروایة تاریخی فی الغالب والمؤشرات الزمنیة قلیلة فیها ومن حیث الهیئة نجد حضورا واسعا للراویتین. أما من حیث النمط فنجد تعدد الأصوات حیث یمتزج فی الروایة صوت الراویتین بالشخصیات ولا نری صوتا واحدا سائدا علی جمیع الأحداث.